SERMAYE PİYASALARI NEDİR ?

Sermaye piyasaları; finansal piyasanın bir alt koludur. O yüzden ilk olarak finansal piyasaları açıklayarak başlayacağım.

Finansal Piyasa

Finansal tasarruf fazlası olanlar ile mal ve hizmet üretimi, ticareti vb. alanlarda faaliyet göstermek için kaynak ihtiyacı içinde olan, fon( en genel tabiriyle para) talep eden birimler arasındaki fon akışını sağlar.

Finansal piyasaların çeşitli fonksiyonları vardır. Bunlar;

·     Reel piyasaya kaynak sağlamak

·     Sermaye birikimi oluşturmak

·     Likidite temin etmek

·     Risk dağıtımı yapmak

·     Mülkiyeti tabana yaymak

Finansal piyasalar ikiye ayrılır;

Para Piyasası

Para piyasaları, fon arz ve talep edenlerin karşılaştığı ve kullandıkları araçların vadeleri 12 ayı geçmeyen piyasaları ifade eder. Bu finansal araçlar;

·     Mevduat

·     Hazine bonoları

·     Finansman bonoları

·     Mevduat sertifikaları

·     Repo

·     Banka kabulleri

·     Banka bonoları

·     Eurodolarlar

·     Varlığa dayalı menkul kıymetler’ dir.

Para piyasasında işlem gören varlıkların likiditesi yüksektir. Bu yüzden tasarrufların yatırıma dönüşmesinden çok likidite ihtiyacının karşılandığı piyasalar olarak işlev görür. Dünyada en etkin ve gelişmiş piyasalar “Para Piyasaları”dır. 

Sermaye Piyasası

Sermaye piyasası, orta ve uzun vadeli ödünç verilebilir fonların, sermaye piyasası araçlarının alım-satım suretiyle tasarruf sahiplerinden fon talep edenlere aktarılmasını sağlar. Sermaye piyasasını birincil piyasa ve ikincil piyasa olarak ikiye ayırabiliriz;

Birincil piyasa; sermaye piyasası araçlarının ihraççısı tarafından ilk defa piyasaya çıkarılarak alıcılara satıldığı piyasadır. Örnek verecek olursak ABC A.Ş şirketinin hisse senetlerinin ilk defa halka satılması Birincil Piyasadır. Birincil piyasanın reel piyasaya kaynak sağlamak, riskleri dağıtmak ve mülkiyeti tabana yaymak gibi fonksiyonları vardır. Ayrıca birincil piyasada yapılan işlemler ihraççılara fon akışı sağlar.

İkincil piyasalarise ABC A.Ş şirketinin daha önceden satılan hisse senetlerinin tasarruf sahipleri arasında alınıp satıldığı piyasadır. İkincil piyasa ihraççılara fon akışı sağlamaz.

İkincil piyasaların üç önemli özelliği vardır;

1.     Likidite fonksiyonu; sermaye piyasası aracını elinde bulunduran yatırımcının acil nakit ihtiyacı ya da yanlış bir seçim yaptığını düşünerek yeni bir sermaye piyasası aracı almak istemesi durumunda elindekini satarak ihtiyacını gidermesi bu yolla sağlanır.

2.     Fiyat belirleme; birincil piyasada satılacak araçların fiyatı belirlenirken ikincil piyasada işlem gören araçların fiyatı dikkate alınır.

3.     Vade belirleme; birincil piyasadaki borçlanma araçlarının vadelerini belirlemede ikincil piyasada işlem gören borçlanma araçlarının vadeleri etkendir.

Sermaye piyasalarını ayrıca spot piyasalar ve vadeli piyasalar olarak da ikiye ayırabiliriz;

Spot Piyasalar; belirli miktarda mal veya kıymetin ve bunların karşılığı olan paranın, yapılan alım-satım işleminin ardından el değiştirmesini sağlayan piyasadır. Buna örnek olarak pay piyasası ve tahvil ve bono piyasasını örnek verebiliriz. 

Vadeli piyasalarise, ileri bir tarihte teslimatı yapılmak üzere herhangi bir malın veya finansal aracın bugünden alım-satımının yapıldığı piyasadır. Vadeli piyasalar kapsam olarak forward, swap, futures ve opsiyon işlemlerinin tamamını içine alır.

Sermaye Piyasası Mevzuatı

Sermaye Piyasası Kanunu’nun amacı, sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işleyişinin ve gelişmesinin sağlanması, yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunması için sermaye piyasasının düzenlenmesi ve denetlenmesidir. Sermaye Piyasası Kanunu iki temel amaç belirlemiştir;

·     Sermaye piyasasının gelişimine uygun ortam sağlanması

·     Yatırımcıların hak ve yararlarının korunması

Burada düzenleyici ve denetleyici kurum “Sermaye Piyasası Kurulu”dur. SPK kanun ile verilen görevleri yerine getirmek ve ikincil düzenlemeleri çıkarmak ile görevli kamu kurumudur.