ENFLASYON, DEFLASYON VE STAGFLASYON

Enflasyon

Fiyatlar genel seviyesindeki sürekli artışlara enflasyon diyoruz. Bir malın fiyatının artması enflasyon olarak sayılmaz. Enflasyon olabilmesi için, belirli bir mal sepetindeki ürünlerin fiyatının sürekli olarak artmasına enflasyon denir. Enflasyonun düşmesi fiyatların düşmesi demek değildir, sadece fiyattaki artışların bir önceki aya göre daha az artmasıdır. Örnek verecek olursak; geçen ay mal sepetinde bulunan malların fiyatına ortalama 50 kuruş zam gelip bu ay 35 kuruş zam olduysa, bu enflasyon düşmüş demektir. Sadece zam oranı biraz daha düşüktür.

Enflasyon, TÜFE ve Yi-ÜFE olmak üzere ikiye ayrılır. TÜFE tüketicilerin yol açtığı talep enflasyonunu gösterir, Yİ-ÜFE ise üreticilerin mal üretirken maliyetlerinin artması sonucu bunu ürettikleri mallarda fiyat artışı olarak yansıtmasını yani arz enflasyonunu gösterir.

TÜFE sepeti için 444 ürün kategorisinde yer alan 1169 adet ürün çeşidinin fiyatı 27500 işyeri ve 4176 konuttan derlenmektedir. Bazı fiyatların dört kez, bazılarının iki kez derlendiği dikkate alınırsa, her ay yaklaşık olarak 375.000 fiyatın değerlendiği ortaya çıkmaktadır. (Eğilmez, 2012)

Türkiye 2016 Ocak-Kasım dönemi arası TÜFE ve Yİ-ÜFE oranları grafikteki gibidir:

Grafiğe baktığımızda kasım ayı Yİ-ÜFE de gözle görülür bir artış yaşanmış. Bunun sebebini biraz irdeleyecek olursak; ülkede yaşanan siyasi rejim tartışmaları, artan Dolar ve Euro kuru, OPEC’in petrol arzında yapacağı kısma beklentisi, üreticiye bir maliyet yüklemiş gibi görünüyor. Dolar ve Eurodaki artış üreticinin elinde olmayan sebeplerden dolayı bir maliyet yüklerken, diğer iki sebep ise üreticilerin geleceği dair beklentilerinin pek iyi olmadığından dolayı tüketicilere yüklediği bir maliyet olabilir.

Deflasyon

Fiyatlar genel seviyesindeki sürekli düşüştür, yani enflasyonun tersidir. Deflasyon ilk bakışta enflasyona göre iyi görünebilir ancak enflasyondan daha tehlikelidir. Etkilerini maddeler halinde yazacak olursam:

1.  Ücretleri düşürür, gelirler de azalmaya yol açar.
2. Kâr oranlarını düşürerek üretimin kısılmasına sebep olur buda işsizliği tetikler.
3. Tüketimi azaltır, çünkü kişiler fiyat düşüşleri karşısında beklemeye başlarlar. Reel olarak düşünen bireyler fiyatların daha da düşüneceğini tahmin ederek satın alacakları ürünleri almayarak ileride düşük fiyattan almaya çalışırlar.

Stagflasyon

Stagflasyon ise durgunluk döneminde yaşanan enflasyondur. Durgunluk döneminde kimse tüketim veya üretim yapmazken enflasyon olur mu diye düşünebilirsiniz ancak dünya 1973 yılında OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) kararıyla petrol üretimini kısma kararı almış ve ardından petrol fiyatları artarken ülkeler de durgunluk yaşanmıştır. Petrol, üretilen pek çok ürünün hammaddesi olduğu için bir ürünlerin girdi fiyatlarında artışa yol açarak enflasyonu tetiklemiştir.